Ημουνα στη γη βελόνι

Γιώργος Σκαμπαρδώνης

To κείμενο του συγγραφέα και δημοσιογράφου Γιώργου Σκαμπαρδώνη δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο «Εντευκτήριο», το κορυφαίο λογοτεχνικό περιοδικό της Θεσσαλονίκης, που εκδίδει ο Γιώργος Κορδομενίδης (τεύχος 95ο, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2011) και αποτελούσε μέρος ενός πολυσέλιδου αφιερώματος για τη ζωή και το έργο, την προσωπικότητα και την προσφορά του Ντίνου Χριστιανόπουλου, ο οποίος πριν από λίγες ημέρες έφυγε από κοντά μας.

▶ Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος στα καλά ποιήματά του –όσα αποφεύγουν το απλό ευφυολόγημα– κάνει μια ποίηση αντι-ποιητική. Δεν υπάρχει υπαινιγμός, δεύτερη ανάγνωση, πολυσημία, αμφιλεγόμενο στοιχείο, φλου-αρτιστίκ, διέσεις, ημιτόνια, ή ολίγον έγκυος.

▶ Τα βγάζει όλα φόρα-παρτίδα –σε αντίθεση με τον Καβάφη και άλλους– και απεχθάνεται την ποιητικότητα, την πούντρα, το αίσθημα. Η τρυφεράδα του είναι σκληρή και αδιάλλακτα απαισιόδοξη.

▶ Μιλάει ντρέτα, στα ίσια, φοβάται τις τσιριμόνιες ή τις διπλές φόδρες, και η ουσία της ποίησης προκύπτει τελικά από τη γενική κατάσταση που εκπέμπει το ποίημα, κρυμμένη καλά στα κουφώματα μιας θεληματικής επιθετικότητας που προφανώς σκεπάζει λαβωμένες ευαισθησίες και δυσπιστία προς την ίδια την έννοια του έρωτα, και που, σ’ αυτόν, είναι κυρίως επιθυμία σαρκική, παρόρμηση, γκαϊλές του κορμιού και η λύτρωση που δίνει η σύντομη συνεύρεση για να ασχοληθεί, μετά, ο ίδιος με κάτι σοβαρότερο.

▶ Βασικό στοιχείο επίσης είναι η καταφυγή σε κρυφά μέρη της πόλης, έξω κυρίως, σε τσαΐρια ή σε γιαπιά, σε φτωχοσυνοικίες και λαϊκά σινεμά, που ταιριάζουνε σκηνοθετικά με τη ροπή του προς το λαϊκό σώμα, τα νυχτοπλάνα φαντάρια, την αγοραία σχέση, τη βαναυσότητα, το περιθώριο, τους κυνηγημένους, που έτσι αγιοποιούνται, αποκαθαίρονται κι αναβιβάζονται σε μια περιωπή έμμεσης αγιότητας.

▶ Η συντριβή, η απόρριψη, η ψυχική και η σωματική ταπείνωση είναι μαρτυρικά στοιχεία χριστιανικής καταγωγής που τον ερεθίζουν, μυθοποιώντας τον βασανιστή του, εφόσον πρώτο στην κλίμακα του ωραίου είναι το τρομερό, η μπότα του επίφοβου και το απροσπέλαστο, κι όχι το χαριτωμένα ενδοτικό ή το φλωρίστικα όμορφο.

▶ Ο Ντίνος πάντα –καθώς φαίνεται– απεχθανόταν το αστικό, το νόμιμο, το καλοβαλμένο, το ασφαλές – εξ ου και το πάθος του για το ρεμπέτικο, που είναι μια οργανική παράμετρος της όλης του κοσμοθέασης.

▶ Ψάχνει για τιμωρούς, για ανελέητους, μπρούτους, λαϊκούς θεούς, για περιφρονημένες γειτονιές, μυθοποιώντας τη φτωχολογιά, το παλιό που ξεπερνιέται – θέλει τα πράγματα να παραμείνουν ως είχαν, γιατί η φτώχεια, οι χωματόδρομοι και το σκοτάδι τους προσιδιάζουν στον αναχωρητισμό, στην ασκητική και την ερωτική του σκηνογραφία.

▶ Φτιάχνει μια ανάστροφη μικρο-εποποιία του ευτελούς, του λαϊκού, λειψά φωταγωγώντας το καταγώγιο με εικοσιπεντάρες λάμπες και μισό σκοτάδι.

▶ Η απόκρυψη τον προστατεύει και μετά κάνει το εντελώς αντίθετο: τα βγάζει όλα στη φόρα χωρίς περιστροφές και με μια φανερή διάθεση προβοκάτσιας, πρόκλησης, που αισθάνεται ότι τον λυτρώνει από την –χριστιανικής, πάλι, καταγωγής– ενοχή, ώστε να μπορεί να πάει παρακάτω. Επιτελεί την αυτο-κάθαρση.

▶ Παρότι όμως αναζητεί την ταπείνωση, ξέρει ότι κατά βάθος αυτός είναι ο αφέντης, ο κυρίαρχος, ο από πάνω. Την έχει στημένη. Ενεδρεύει, παγιδεύει και εν τέλει τους έχει όλους στη μαχαιριά. Πρόκειται για μια εκδοχή σαδομαζοχισμού με νικητή τελικά τον ίδιο, που μεταπλάθει την εμπειρία και τη νοηματοδοτεί αναδρομικά κατά βούληση – έχοντας συνήθως και την πνευματική υπεροπλία εξ υπαρχής.

▶ Ο άξονας είναι κυρίως το ερωτικό, αλλά μάλλον κατ’ επίφαση. Στο βάθος, είπαμε, ελλοχεύει η θρησκευτικότητα, η ευλάβεια και το δέος που μετατρέπονται σε θάμβος για το λαϊκό σώμα, το οποίο, απολιόρκητο στο βάθος του όπως η Αγία Τριάδα και αχειροποίητο, επέρχεται ως αμαρτία-υλικό εξομολόγησης και συγχώρεσης από τον Πατέρα.

▶ Η επιθετική απλότητα στον λόγο, η αποφυγή σχημάτων και ποικιλμάτων, ίσως κατάγεται από την ένδεια της Φάτνης.

▶ Ο Ντίνος φτιάχνει ένα μαρτυρολόγιο του εαυτού του, έναν ερωτικό Γολγοθά, και πίνει θεληματικά το όξος, που κατόπιν το μετατρέπει σε γευστικό, αψύ κρασί μπρούσκο.

▶ Εφόσον το ημίγλυκο είναι μάλλον για τους νοικοκυρόπουστες, τα κορόιδα και τους φλώρους.

▶ Ο Χριστιανόπουλος είναι ένα βαθιά συνεσταλμένο παιδί, που θέλει να φαίνεται κακό, σκληρό και ατίθασο.

▶ Κι ίσως θα επιθυμούσε να τον εκφράζει, ή όντως τον εκφράζει, ο στίχος του μουρμούρικου που λέει: Ημουνα στη γη βελόνι, που πατάς και σ’ αγκυλώνει.

efsyn.gr

Categories