Ρήτρα τρόμου

Τούτες τις μέρες, ενώ συμπληρώνεται το πρώτο τετράμηνο του 2022, μια λέξη βρίσκεται διαρκώς στην επικαιρότητα, σε σημείο που θα μπορούσα να διακινδυνεύσω την πρόβλεψη ότι θα διεκδικήσει καλή θέση στην ψηφοφορία για τη Λέξη της χρονιάς τον Δεκέμβριο.

Ρήτρα τρόμου
ΓΡΑΦΕΙ Ο ΝΙΚΟΣ ΣΑΡΑΝΤΑΚΟΣ

Εννοώ τη λέξη «ρήτρα»· ή μάλλον, για να το διατυπώσω πιο σωστά, τον δίλεκτο όρο «ρήτρα αναπροσαρμογής», μια και αυτός είναι που ακούγεται συνεχώς και που μας βασανίζει.

Ο όρος «ρήτρα» μόνος του είναι ανώδυνος, αλλά μαζί με την αναπροσαρμογή μεταμορφώνεται και προκαλεί τρόμο, αφού μπορεί να εκτοξεύσει την τιμή του λογαριασμού της ΔΕΗ σε ύψη δυσθεώρητα που ξεπερνούν ακόμα και τις μηνιαίες αποδοχές πολλών καταναλωτών.

Να λεξιλογήσουμε λοιπόν για τη ρήτρα.

Η λέξη είναι αρχαία, ήδη ομηρική. Στα αρχαία σήμαινε προφορική συμφωνία, συνθήκη· ακόμα και στοίχημα, που βάζουν δυο άνθρωποι.

Στο ξ της Οδύσσειας, ο Οδυσσέας λέει στον Εύμαιο: «ἀλλ᾽ ἄγε νῦν ῥήτρην ποιησόμεθ᾽· αὐτὰρ ὄπισθε μάρτυροι ἀμφοτέροισι θεοί» ή «Μα συμφωνία ας κάμουμε, και μάρτυρες ας είναι οι αθάνατοι από πάνωθε» στη μετάφραση του Εφταλιώτη. Ο Όμηρος βέβαια χρησιμοποιεί τον ιωνικό τύπο, ρήτρη.

Η ρήτρα ετυμολογείται από το θέμα ρη- (πιο σωστά Fρη-) και το παραγωγικό τέρμα -τρα (πρβλ. μή-τρα, γάσ-τρα).

Το ίδιο θέμα το βρίσκουμε και σε λέξεις όπως ρήτωρ, ρήμα, ρήσις, διαρρήδην (απερίφραστα), που όλες έχουν να κάνουν με την ομιλία.

Βλέπουμε δηλαδή ότι η αρχική σημασία της ρήτρας ως προφορικής συμφωνίας εξηγείται και από την ετυμολογία της λέξης, αλλά βέβαια αργότερα πήρε και τη σημασία συνθήκης ή διατάγματος, δηλαδή γραπτού κειμένου. ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ

mag2020.gr

.

Categories